الحاج محمد كريمخان الكرماني ( مترجم : ابراهيمى )
353
دقائق العلاج ( فارسي )
كه حرارت ضعيفى در آن اثر كرده است . براى اين بيماران جوارشنها و باد گلوآورها مثل زيره ، كندر و داروهاى بادشكن مانند دارچين و آويشن و غير آنها مفيدند . فصل ضعف معده بدانكه خداوند متعال براى معده چهار نيرو خلق كرده است : غذا را با حرارت و يبوست خودش جذب مىكند و اين اشتهاى آن است ، با حرارت و رطوبت خودش آن را مىپزد و اين هاضمه آن است ، مدتى غذا را با برودت و يبوست خودش نگاه مىدارد و اين نيروى نگاهدارنده آن است و سپس با برودت و رطوبت خود غذا را برودهها مىفرستد و اين نيروى دافعه آن است . اينك مىگوئيم كه اگر يكى از اين نيروها كم يا زياد شود معده در انجام كارى كه براى آن خلق شده است كمتوان مىگردد يعنى اگر حرارت و يبوستش به علت چيرگى ضد آن كم شود قدرت جذب كم مىگردد و همچنين است اگر زياد شود و به حد احتراق برسد . و چنين است ساير نيروها ، اما گمان مبر كه اگر بر نيروى يكى از طبائع افزوده شود ، قوه معده زياد مىگردد ، زيرا قوه امرى روحى است و وقتى پيدا مىشود كه اندامى در حد طبيعى خودش درست كار كند بنابراين هرچه كسى تندرستتر باشد اندامهايش بهتر كار مىكند و آنگاه اندامى تندرست است كه باعتدال طبيعى خودش نزديكتر باشد و اين را بايد فهميد . بنابراين فزونى يا كاستى در هريك از طبائع معده سبب كمتوانى آن است بنابراين هرگاه توان معده در اثر چيرگى حرارت كم شود علامتش تشنگى زياد ، تلخى دهن و سوزش معده مىباشد و شدت اين حالات پس از به كار بردن خوردنيهاى گرم است . اگر از برودت باشد